بزووتنه‌وه‌ی ژنانی كورد، داخواز و ڕێكخراوه‌

ن:محه‌ممه‌د نه‌به‌وی

یه‌كه‌م: داخوازییه‌كان

ئه‌وڕۆ یه‌كێك له‌ پرسیاره‌ گرینگه‌كان كه‌ ئاراسته‌ی ژنانی كورد له‌ كوردستانی عێراق ده‌كرێت، ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ژنانی عێراق به‌ گشتی و ژنی كورد له‌ كوردستانی عێراق به‌ تایبه‌تی له‌ چ قۆناغێك دایه‌ و له‌م قۆناغه‌دا ئه‌بێ چ ئه‌ركێك وه‌ئه‌ستۆ بگرێ تا كۆسپێك له‌ كۆسپه‌كانی پیاو مه‌زنی له‌ سه‌ر ڕیگای خۆیاندا لابه‌رن و لانیكه‌م هه‌نگاوێك به‌ره‌و یه‌كسانی مافی ژن و پیاو له‌ كۆمه‌ڵگای داهاتووی كوردستان و عێراقدا هه‌ڵبرگن!

له‌م باره‌وه‌ ئه‌بێ ئاماژه‌ به‌وه‌ بكه‌ین كه‌ بزووتنه‌وه‌ی ژنان هه‌م له‌ عێراق و هه‌م له‌ كوردستانی عێراق، به‌ ڕادیه‌كی زۆر له‌ ژێر كاریگه‌ری بزووتنه‌وه‌ی نه‌ته‌وه‌ی عه‌ره‌ب و ناسیونالیزمی كورددا نه‌یتوانیوه‌ وه‌كوو بزووتنه‌وه‌ی سه‌ربه‌خۆ بۆ وه‌ده‌ست هێنانی مافی یه‌كسانی ژنان بێته‌ مه‌یدانی خه‌باتی جه‌ماوه‌ره‌یه‌وه‌. بۆیه‌ ئه‌م بزووتنه‌وه‌یه‌ تا سه‌رده‌می ڕاپه‌ڕینی 1991 له‌ كوردستانی عێراق به‌ گشتی تێكه‌ڵاوی بزووتنه‌وه‌ی خه‌ڵكی كورده‌ و چونكه‌ داخوازییه‌كانی ئه‌م بزووتنه‌وه‌یه‌ جه‌ماوه‌ری بوو، وه‌ كۆمه‌ڵانییكی به‌رینی خه‌ڵك تێیدا به‌شدار بوون، ژنی كوردیش به‌ هۆی به‌شداری له‌م بزووتننه‌وه‌دا كه‌ له‌ بنه‌ڕه‌تیشه‌وه‌ عادڵانه‌ بوو، توانی ده‌ور و نه‌قشی خۆی له‌ كۆمه‌ڵگادا بدۆزێته‌وه‌.

به‌ڵام له‌ چوارچێوه‌ی عێراق دا وه‌زع به‌مجۆره‌ نه‌بوو. ڕاسته‌ كه‌ حكومه‌تی دیكتاتۆری فاشیستی به‌عسی عێراق مه‌جالی به‌ ژن داوه‌ كه‌ له‌ چالاكی كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووری دا به‌شدار بێ و هێشتویه‌تی ژنان بگه‌نه‌ پله‌ و پایه‌ی به‌رزی حیزبایه‌تی و ته‌نانه‌ت یه‌كێكیشیان ببێته‌ ئه‌ندامی ناوه‌ندی حیزبی به‌عس، به‌ڵام چونكه‌ له‌ ئه‌ساس دا ژنان چوارچێوه‌ و قه‌واره‌ی حكومه‌تێكی پیاومه‌زنییان به‌ ڕه‌سمییه‌ت ناسیبوو و له‌م دام و ده‌زگایه‌دا بوون به‌ خاوه‌ن پله‌ و پایه‌ی كۆمه‌ڵایه‌تی، ئێمه‌ شاهیدی بزووتنه‌وه‌ی ژنانی عێراق نه‌بووین. له‌ كاتێكدا سه‌دام حسێن ده‌یان ژنی به‌ تاوانی خۆشه‌ویستی سه‌رئه‌بڕێ و سه‌ری بڕاوی ئه‌م ژنانه‌ی به‌ سه‌ر ده‌ركی ماڵه‌كه‌یاندا هه‌ڵده‌واسێ، هیچ جم و جۆڵێك له‌ نێو ژنانی عێراقدا وه‌ڕێ نه‌ده‌كه‌وت و به‌ پێچه‌وانه‌، زۆربه‌ی ژنانی عێراق چونكه‌ ساڵانێكی زۆر له‌ ژێر سه‌یته‌ری داب و نه‌ریتی عه‌شیره‌یی و پیاومه‌زنی دا بوون، ئه‌م كرده‌وانه‌یان به‌ كرده‌وه‌یه‌كی شه‌رعی و ڕه‌وا ئه‌زانی.

ڕێژه‌ی ژنانی هه‌ڵسووڕاو له‌ ڕیزی ئه‌حزاب و ڕێكخراوه‌ سیاسییه‌كانی دژ به‌ حكومه‌تی به‌عس (هه‌ڵبه‌ت غه‌یری كوردستان) ئه‌وه‌ی پیشان ئه‌دا كه‌ بزووتنه‌وه‌ی ژنان ته‌نانه‌ت له‌ نێو ژنه‌ چالاكه‌كانی عێراقدا وه‌ها قورساییه‌كی نه‌بووه‌ تا ئێمه‌ ئه‌وڕۆ شاهیدی بزووتنه‌وه‌یه‌كی به‌رچاوی ژنان له‌ نێو كۆمه‌ڵگای عێراقدا بین.

ئه‌وڕۆش وه‌زعی بزووتنه‌وه‌ی ژنان له‌ كوردستانی عێراق و باقی شوێنه‌كانی تر كه‌ ده‌سه‌ڵاتێكی تر بێجگه‌ له‌ ده‌سه‌ڵاتی دوو ده‌وڵه‌تی كوردی یان له‌ سه‌ره‌، وه‌كوو یه‌ك نین.

كوردستانی عێراق ماوه‌ی 13 ساڵه‌ كه‌ به‌ ڕاپه‌ڕینی خه‌ڵك و یارمه‌تی نێوده‌وڵه‌تی و هه‌روه‌ها لاوازی ده‌سه‌ڵاتی حكومه‌تی ناوه‌ندی عێراق، به‌ شێوه‌یه‌كی سه‌ربه‌خۆ ئیداره‌ ئه‌بێ و له‌ وه‌ها ئیداره‌یه‌كدایه‌ كه‌ ژنان چ به‌ شێوه‌یه‌كی ڕاسته‌وخۆ وه‌كوو ڕێكخراوه‌ی سه‌ربه‌خۆی ژنان و ژنی هه‌ڵسووڕاوی تاكه‌كه‌س و چ وه‌كوو ڕێكخراوه‌ی ژنانی سه‌ربه‌ حیزبه سیاسیه‌كان، توانیویانه‌ بزووتنه‌وه‌یه‌ك وه‌ڕێ بخه‌ن.

ئه‌م بزووتنه‌وه‌یه‌، بزووتنه‌وه‌ی ژنانه‌! ژنان تا ڕاده‌یه‌ك خاوه‌ن ئه‌زموونی خۆیانن، داخوازی خۆیانیان هه‌یه‌ و هه‌روه‌ها توانیویانه‌ هه‌ندێك سه‌نته‌ر و ڕێكخراوه‌ی سه‌ربه‌خۆش پێك بێنن. ژنان توانیویانه‌ ده‌نگی دلێری خۆیان به‌ گوێی ژنانی باقی عێراق و هه‌موو ناوچه‌كانی دیكه‌ی كوردستان و دنیا بگه‌ینن! ئه‌م بزووتنه‌وه‌یه‌ گه‌یشتووته‌ ڕاده‌یه‌ك كه‌ دۆست و دوژمن ناتوانێ حاشای لێ بكات.

باروودۆخی ئێستای عێراق ئه‌ركێكی گه‌وره‌ی خستوه‌ته‌ سه‌رشانی بزووتنه‌وه‌ی ژنان و هه‌ڵسووڕاوانی ئه‌م بواره‌، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ ئه‌گه‌ر بزووتنه‌وه‌ی ژنان له‌ عێراق دا نه‌توانێ باروودۆخه‌كه‌ به‌ باشی هه‌ڵبسه‌نگێنێ و خۆی بۆ ئاماده‌ بكات، ناتوانێ پێشڕه‌وی بكات و به‌ره‌و پێكهێنانی كۆمه‌ڵگایه‌كی یه‌كسان هه‌نگاو بنێت، دیاره‌ باروودۆخی سیاسی ئێستای عێراق، یه‌كجار زۆر ئاڵۆزه‌.

ده‌سه‌ڵاتی سیاسی هێشتا دیاری نه‌كراوه‌، له‌ لایه‌كه‌وه‌ ئه‌م وڵاته‌ به‌ ده‌ست هێزه‌كانی ئامریكاوه‌ داگیر كراوه‌و ئه‌وه‌ ئامریكایه‌ كه‌ قسه‌ی ئاخر ده‌كات، له‌ لایه‌كی تریشه‌وه‌ ده‌سه‌ڵاتێكی كاتی بریتی له‌ نوێنه‌رانی حیزب، نه‌ته‌وه‌، قه‌ومییه‌ته‌كان و عه‌شیره‌ته‌ جۆراوجۆره‌كان پێك هاتووه‌ كه‌ خۆی به‌ خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات ده‌زانێ و خه‌ریكه‌ له‌ سه‌ر ئه‌ساسی ڕێنوێنیه‌كانی ده‌وڵه‌تی ئامریكا پڕۆسه‌ی هه‌ڵبژاردن و دامه‌زراندنی حكوومه‌تێكی تر به‌ره‌وپێش ده‌بات.

له‌ به‌شێك له‌ خاكی عێراق دا هیچ كام له‌م هێزانه‌ ده‌سه‌ڵاتیان نییه‌و هێز و تاقمی تر وه‌ك شێعه و سوننه‌ خه‌ریكن حوكم و یاساكانی خۆیان به‌ سه‌ر خه‌ڵكدا ده‌سه‌پێنن. غه‌یری كوردستان نه‌بێ كه‌ تا ڕاده‌یه‌ك تیشكی ڕووناكی پێشكه‌وتن خوازی و ئازادیخوازی لێی كه‌وتووه‌، له‌ باقی شوێنه‌كانی تری عێراق، به‌ داخه‌وه‌ هه‌وری ڕه‌شی بیروبۆچوونی ئائینی خه‌ریكه‌ ئاسمانی ئه‌م وڵاته‌ ئه‌گرێته،‌ به‌ر سێبه‌ری ئه‌م هه‌وره‌ ڕه‌شه‌ به‌ر له‌ هه‌ر كه‌سێك ئه‌كه‌وێته‌ سه‌ر ژنانی هه‌ژار و زوڵم لێكراوی ئه‌م وڵاته‌.

ورده‌ورده‌ حیجابی ئیسلامی ئه‌و به‌شه‌ له‌ وڵاتێ كه‌ وا له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی شێعه‌كان دایه‌ داپۆشیوه‌. هه‌رچه‌ند كه‌ به‌ پێی قانوون و یاسا، هێشتا حیجابی ئیسلامی نه‌بۆته‌ ئیجباری، به‌ڵام به‌ كرده‌وه‌و به‌ زه‌خت و زۆری مه‌لا ئایینیه‌كان و حیزبه‌ كۆنه‌په‌ره‌سته‌كانی سه‌ر به‌ كۆماری ئیسلامی ئێران، حیجابی ئیسلامی بووه‌ به‌ پۆششی ڕه‌سمی ژنان و ئه‌گه‌ر ژنێكیش به‌ پێچه‌وانه‌ی ئه‌وه‌ بكات، سووكایه‌تی پێ ده‌كرێ و به‌ شێوه‌یه‌كی غه‌یری ڕه‌سمی سزای ده‌ده‌ن.

جگه‌ له‌ ناوچه‌ شێعه نشینه‌كان، حاڵ و وه‌زعی ژنان له‌و به‌شانه‌ كه‌ له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی كۆنه‌به‌عسییه‌كان و ئیسلامییه‌ سوننییه‌كان دایه‌ له‌ ناوچه‌ شێعه نشیینه‌كان باشتر نییه‌.

هه‌روه‌ك باسمان كرد وه‌زعی بزووتنه‌وه‌ی ژنان له‌ كوردستان تا ڕاده‌یه‌ك له‌ چاو باقی ناوچه‌كانی تری عێراق له‌ پێشتره‌، به‌ڵام سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش، ژنانی ئازادیخواز و لایه‌نگرانی یه‌كسانی ده‌بێ ئه‌وه‌ به‌ باشی بزانن كه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن مافه‌ سه‌ره‌تاییه‌كانی خۆیان مسۆگه‌ر بكه‌ن و جێ پێیه‌كی قایم بۆ داهاتووی هه‌نگاوه‌ به‌ره‌وپێشه‌كانی خۆیان ده‌سته‌به‌ر بكه‌ن، ده‌بێ له‌ هه‌موو تواناییه‌كانی خۆیان كه‌ڵك وه‌رگرن و ئه‌و داخوازی و موتالیباته‌ بهێننه‌ ئاراوه‌ كه‌ خواست و قازانجی زۆرینه‌ی ژنانی عێراقی تێدا به‌دی ده‌كرێت.

یه‌كێك له‌و داخوازییانه‌ كه‌ ده‌توانێ ڕاسته‌وخۆ كاریگه‌ری هه‌بێ له‌ سه‌ر ته‌نیا بزووتنه‌وه‌ی ژنان، به‌ڵكوو هه‌موو بزووتنه‌وه‌ی سه‌ربه‌خۆیی و ئازادیخوازی خه‌ڵكه‌كانی عێراق "جیایی دێنه‌ له‌ ده‌وڵه‌ت".

مانای جیایی دێنه‌ له‌ ده‌وڵه‌ت ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئاسه‌واری ئایین و مه‌زهه‌ب له‌ هه‌موو شئوناتی ژیانی خه‌ڵك و به‌ تایبه‌ت ژنانی عێراق نه‌مێنێته‌وه‌. هه‌موو ئه‌و یاسایانه‌ كه‌ بۆته‌ هۆی هه‌ڵاواردن دژ به‌ ژنان، ده‌بێ هه‌ڵوه‌شێته‌وه‌ و هه‌موو ئه‌و یاسا و كرده‌وانه‌ كه‌ ئه‌وڕۆ بووه‌ته‌ هۆی ئه‌وه‌كه‌ ژنان بچنه‌ سووچی ماڵێ و خانه‌نشین و ماڵداری بكه‌ن، ده‌بێ هه‌ڵوه‌شێته‌وه‌، مانای جیایی دێنێ له‌ ده‌وڵه‌ت ئه‌وه‌یه‌ كه‌ جه‌ماوه‌ری تینوی ئازادی و سه‌ربه‌خۆیی ببنه‌‌‌ داروده‌سته‌ی ملا شێعه و سوننه‌كان و ته‌سلیمی ئه‌و بڕیارانه‌ نه‌بن كه‌ سه‌دان ساڵه‌ جه‌ماوه‌ری خه‌ڵك و به‌ تایبه‌ت ژنانی به‌ره‌و دواوه‌ بردووه‌.

بزووتنه‌وه‌ی ژنان له‌ هه‌موو عێراق به‌ عام و له‌ كوردستان به‌ تایبه‌ت ئه‌وه‌ به‌ باشی ده‌زانن كه‌، هه‌رجۆره‌ سه‌ركه‌وتنی دینی له‌ عێراق به‌ مانای تێداچوونی هه‌موو ئاوات و ئاره‌زووه‌كان و به‌ مانای دامه‌زراندنی یاسا و قانونێكی خراپ تر له‌ یاسا و قانوونی به‌عسه‌ و ده‌بێته‌ هۆی خانه‌نشین بوونی‌ ژنان.

سه‌ركه‌وتنی ئایین و مه‌زهه‌ب و هاتنه‌ سه‌ركاری هه‌رجۆره‌ حكومه‌تێكی ئیسلامی به‌ مانای مه‌جال په‌یدا كردنی داب و نه‌ریتی كۆن و عه‌شیره‌ییه‌ كه‌ هه‌ر ئێستاش به‌ داخه‌وه‌ خه‌ریكه‌ له‌ كۆمه‌ڵگای عێراق دا په‌ره‌ ده‌ستێنێ.

ئاشكرایه‌ كه‌ جیایی دین له‌ ده‌وڵه‌ت، یه‌كێك له‌ ئامرازه‌كانی گه‌یشتن به‌ دیمۆكراسییه‌، به‌ڵام ژنان جیاواز له‌ پیاوان و جیاواز له‌ هه‌موو چین و توێژه‌كانی كۆمه‌ڵگا، له‌ جیایی دین له‌ ده‌وڵه‌ت قازانج وه‌ده‌ست دێنن، ئه‌وڕۆ له‌ زۆربه‌ی وڵاتانی جیهانی سێهه‌م له‌ وێنه‌ی وڵاتی ئێران، هه‌موو به‌ باشی ده‌زانین كه‌ زۆربه‌ی یاسا و ڕێسای دژ به‌ ژن له‌ سه‌ر ئه‌ساسی ئه‌حكامی ئایینی دامه‌زراوه‌. پیاومه‌زنی و داب و نه‌ریتی كۆن و دژی ژن پێوه‌ندی ڕاسته‌وخۆی به‌ مه‌زهه‌به‌وه‌ هه‌یه‌. زۆربه‌ی ئه‌و یاسا و ڕێسایانه‌ كه‌ هه‌ڵاواردنی ژنی لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌، وه‌كوو یاسای: وه‌راسه‌ت، ته‌ڵاق، حه‌زانه‌ت، شه‌هاده‌ت و هیتر. هه‌موو له‌ شه‌ریعه‌ته‌وه‌ وه‌رگیراوه‌.

ژنانی عێراق به‌ تێكرا و ژنی كورد به‌ تایبه‌ت ئه‌وه‌ ده‌زانن كه‌ له‌ حكوومه‌تی داهاتووی عێراق دا نابێ ئه‌سڵی جیایی دین له‌ ده‌وڵه‌ت، له‌وه‌دا ببیننه‌وه‌ كه‌ سه‌رۆك كۆمار و سه‌رۆك وه‌زیره‌كه‌یان پیاوی ئایینی نییه‌، یان به‌ ڕه‌وڵه‌ت حكومه‌ته‌كه‌یان وه‌كوو كۆماری ئیسلامی ئێران یا ده‌وڵه‌تی سعوودی ڕاسته‌وخۆ مه‌زهه‌بی له‌ سه‌رووی هه‌موو شتێكه‌وه‌ دانه‌ناوه‌، به‌ڵكوو بزووتنه‌وه‌ی ژنان حه‌ق وایه‌ داواكاری هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی یاسای ئه‌حواڵی شه‌خسی بێ. داواكارییه‌كه‌یان ده‌بێێ ئه‌وه‌ بێ كه‌ مافی به‌خێو كردنی منداڵیان هه‌بێ، داواكاری ده‌بێ ئه‌وه‌ بێ كه‌ وه‌كوو پیاو مافی ته‌ڵاقی هه‌بێ و ده‌بێ داخوازییه‌كه‌ی ئه‌وه‌ بێ كه‌ هه‌موو ئه‌و یاسا و ڕێسایانه‌ كه‌ له‌ باری كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسیی و ئابوورییه‌وه‌، ده‌سه‌ڵاتی پیاویان به‌ سه‌ر ژناندا داسه‌پاندووه‌، هه‌ڵوه‌شێته‌وه‌.

بزووتنه‌وه‌ی ژنان ده‌بێ هه‌ر له‌ ئێستاوه‌ كه‌ چاره‌نووسی ده‌سه‌ڵاتی سیاسی دیاری نه‌كراوه‌، به‌دیل و ئاڵترناتیوی خۆی بكاته‌ داخوازی ته‌واوی ژنانی عێراق.

هه‌ر له‌ ئێستاوه‌ ژنانی عێراق ده‌بێ زه‌مانه‌تی ئیجرایی بۆ هه‌موو داخوازیه‌كاینان وه‌رگرن. زه‌مانه‌تی ئیجرایی یانێ ئه‌وه‌ كه‌ ئه‌گه‌ر بێكار بوو پوڵی بێكاری وه‌رگرێ، یانێ ئه‌گه‌ر له‌ مێرده‌كه‌ی جیا بووه‌، سه‌رپه‌نایه‌كی هه‌بێ، یانێ ئه‌گه‌ر منداڵه‌كانی برده‌ لای خۆی بتوانێ به‌ ئاسانی به‌خێویان بكات، یانێ ئه‌وه‌ كه‌ وه‌كوو پیاو مافی میرات، شه‌هاده‌ت و حه‌زانه‌تی هه‌بێ.

هه‌ر له‌ ئێستاوه‌ ژنانی كوردستان به‌ تایبه‌ت و عێراق به‌ گشتی ده‌بێ ئه‌وه‌ بزانن كه‌ بزووتنه‌وه‌ی ژنان هی چین یان توێژ یان میلله‌تێك و قه‌ومێكی جیاواز نییه‌. بزووتنه‌وه‌ی ژنانی عێراق ئه‌گه‌ر نه‌توانێێ داخوازییه‌كانی خۆی له‌ سه‌ر ئه‌و ویست و داخوازییانه‌ بونیات بنێ كه‌ هی هه‌موو ژنانه‌، ناتوانێ سه‌ركه‌وتن وه‌ده‌ست بێنێ.

یه‌كێك له‌ خاڵه‌ گرینگه‌كانی بزووتنه‌وه‌ی ژنان له‌ كوردستان و عێراق ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ژنان به‌ پێی تایبه‌تمه‌ندی داخوازییه‌كانیان ئه‌توانن ئامرازێك بن بۆ پێكهێنانی یه‌كگرتنی ئازادیخوازی سه‌ربه‌خۆیی گه‌لانی عێراق. داخوازییه‌كانی بزووتنه‌وه‌ی ژنان ده‌توانێ ببێته‌ ڕه‌نگدانه‌وه‌ی ویست و ئاره‌زووی كۆمه‌ڵانی به‌رینی ژنان له‌ نێو سه‌رجه‌م كورد، توركمان، عه‌ره‌ب، ئاشووری، ایزدی و كه‌ڵدانییه‌كاندا. داخوازییه‌كانی بزووتنه‌وه‌ی ژنان ده‌توانێ ببێته‌ هۆی هاتنه‌ مه‌یدانی هێزی له‌ بن نه‌هاتووی كۆمه‌ڵانی خه‌ڵك بۆ به‌رگری كردن له‌م جۆره‌ كرده‌وانه‌ كه‌ بێجگه‌ له‌ كوشت و كوشتار و تاڵان و ماڵ وێرانی و سه‌ره‌نجام دیكتاتۆری، هیچی تری به‌ دواوه‌ نابێت.

دووهه‌م ڕێكخراوه‌:

ژنانی عێراق به‌ گشتی و ژنانی كورد به‌ تایبه‌تی ده‌بێ بۆ گه‌یشتن به‌ داخوازییه‌كانیان ده‌بێ ڕێكخراوێكیان هه‌بێ، ئایا ژنان ده‌توانن بۆ وه‌دی هێنانی ئاره‌زوه‌كانیان هه‌ركام له‌ ماڵی خۆیی و به‌ ته‌نیا خه‌ریكی خه‌بات و تێكۆشان بێ؟ ئایا بۆ به‌ سه‌ره‌نجام گه‌یاندنی داخوازییه‌كانیان ده‌كرێ ڕێكخراوه‌و ته‌شكیلات و ته‌شه‌كولی جۆراوجۆریان هه‌بێ؟

چاوخشاندنێك به‌ سه‌ر 13 ساڵ خه‌باتی ژنان له‌ كوردستانی عێراق و نزیك به‌ 2 ساڵ خه‌بات له‌ عێراقی دوای دیكتاتۆری سه‌دام حسێن، ئه‌وه‌ی نیشان داوه‌ كه‌ به‌ بێ ڕێكخراوه‌ یان به‌ هه‌موو جۆره‌ ڕێكخراوه‌یه‌كیش ناتوانن سه‌ركه‌وتنێكی به‌رچاو وه‌ده‌ست بێنن.

دیاره‌ له‌م ماوه‌یه‌دا ژماره‌یه‌ك له‌ ژنانی كوردستان كاری زۆریان كرد‌وه‌، ڕه‌نجی زۆریان كێشاوه‌، ڕێكخراوه‌ی ژنانیان پێك هێناوه‌ و ئه‌زموونی باشیان وه‌ده‌ست هێناوه‌ به‌ڵام ئه‌وه‌ كارێكی بچووكه‌ له‌ چاو ئه‌و ئه‌ركه‌ كه‌ ده‌كه‌وێته‌ سه‌ر شانیان، یانێ نه‌یانتوانیوه‌ ڕێكخراوه‌ی جه‌ماوه‌ری ژنان پێك بێنن و نه‌یانتوانیوه‌ داخوازه‌ سه‌ره‌كییه‌كانیان بكه‌ن به‌ داخوازی جه‌ماوه‌ری كوردستان و عێراق.

پرسیاری گرینگ بۆ ژنانی عێراق و به‌ تایبه‌ت بۆ ژنانی خه‌باتكاری كوردستان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئایا ده‌توانن بۆ وه‌دی هێنانی داخوازییه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌كانیان وه‌كوو "جیاوازی دین له‌ ده‌وڵه‌ت و بن بڕ كردنی پێاومه‌زنی له‌ عێراق پێكیان هێناوه‌ به‌دی بكه‌ن و بێنه‌ ناو مه‌یدانی خه‌بات و تێكۆشان؟ بزووتنه‌وه‌ی ژنان له‌ هه‌ر دوو به‌شه‌كه‌ی عێراق، یانێ كوردستان و باقی شوێنه‌كانی به‌ باشی ئه‌وه‌ی نیشان داوه‌ كه‌ به‌م چه‌شنه‌ له‌ خه‌بات و ڕێكخراوه‌، له‌وانه‌یه‌ توانیبێتیان ده‌سكه‌وتی مه‌حدود وه‌ده‌ست بێنن. له‌وانه‌یه‌ له‌و به‌شه‌دا كه‌ وه‌كوو پێشتر برا و باوك و مێرد ده‌یتوانی له‌ سه‌ر قسه‌ی پووچ و بێ ئه‌ساس بیان كوژێ، یان لوت و گوێیان ببڕێ، سه‌ركه‌وتوو بووبێتن و ئاڵ و گۆڕیان پێك هێنابێ، به‌ڵام ئایا ژنان توانیویانه‌ له‌وه‌ دڵنیا بن كه‌ له‌ داهاتووی عێراق دا حكومه‌تی شه‌رع و شه‌ریعه‌ت ده‌سه‌ڵاتی ڕه‌شی خۆی به‌ سه‌ریاندا دا ناسه‌پێنێ؟ ئایا  ژنان له‌وه‌ دڵنیان ده‌توانن داب و نه‌ریت و یاسای كۆنه‌په‌ره‌ستانه‌ی عه‌شیره‌یی له‌ عێراق توڕ ده‌ن و ڕه‌سم و یاسایه‌كی مۆدێڕن و ئینسانی له‌ جێگای دانێن؟

به‌ داخه‌وه‌ بزووتنه‌وه‌ی ژنان له‌ عێراق و به‌ تایبه‌ت له‌ كوردستان نه‌یتوانیوه‌ هێشتا وه‌ها ڕێكخراوه‌یه‌كی جه‌ماوه‌ری و سه‌ربه‌خۆی ژنان پێك بێنێ كه‌ بتوانێ ئه‌م داخوازییه‌ سه‌ره‌كییانه‌ له‌ عێراق، بۆ خۆی مسۆگه‌ر بكات.

ژنانی خه‌باتكار و لێهاتووی بزووتنه‌وه‌ی ژنان له‌ كوردستانی عێراق، باش ده‌زانن كه‌ پیاومه‌زنی و هه‌ڵاواردنی جینسی، له‌ لایه‌ن ده‌وڵه‌ت و قودره‌تی سیاسی حاكمه‌وه‌ سازمان ده‌درێ و به‌ بێ ئه‌و هێز و ده‌سه‌ڵاته‌ ژنانیان بۆ سه‌ركوت ناكرێ. ژنان بۆ خه‌باتی دژ به‌ پیاومه‌زنی، ته‌نیا ناتوانن له‌ گه‌ڵ مێرد و باوك و برای خۆیاندا به‌ره‌وڕوو بن، به‌ڵكوو له‌ گه‌ڵ ده‌وڵه‌ت و حكومه‌ت و ده‌سه‌ڵاتی سیاسی دا به‌ره‌ڕوون. مانای ئه‌مه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بزووتنه‌وه‌ی ژنان سیاسییه‌ و ده‌بێ له‌ ڕێگای ده‌خاڵه‌تی ژنان له‌ سیاسه‌ت دا بتوانن ئه‌م ده‌رفه‌ته‌ بۆ خۆیان بڕه‌خسێنن.

به‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ بزووتنه‌وه‌ی ژنان سیاسییه‌، بۆ وه‌ده‌ست هێنانی داخوازییه‌كانیان، به‌رامبه‌ر به‌ حكومه‌ت و ده‌سه‌ڵاتی سیاسی ده‌بنه‌وه‌، بۆیه‌ به‌مجۆره‌ ڕێكخراوانه‌ كه‌ بزووتنه‌وه‌ی ژنان له‌ حاڵی حازردا له‌ كوردستانی عێراق دا هه‌یانه‌، ناتوانن ئه‌م درفه‌ته‌ بۆ خۆیان بخوڵقێنن. بزووتنه‌وه‌ی ژنان ده‌بێ یه‌كگرتوو بێ، ژنان ده‌بێ پلاتفۆرمی خۆیانیان هه‌بێ.

ژنان ده‌بێ ڕێكخراوه‌ی جه‌ماوه‌ری خۆیان پێك بێنن. ژنان نابێ بكه‌ونه‌ په‌راوێزی حیزب و ده‌سه‌ڵاتی سیاسییه‌وكانه‌وه‌، به‌ڵكوو ده‌بێ له‌ ڕێگای هێزی خۆیان ببنه‌ به‌شێك له‌ حكومه‌ت و ده‌سه‌ڵاتی سیاسی. ژنان نیوه‌ی زیاتری كۆمه‌ڵگای كوردستان و عێراقن و نابێێ وه‌كوو كه‌مینه‌یه‌كی بچووك ده‌ركه‌ون.

زۆربه‌ی ئه‌و ژنانه‌ كه‌ ئه‌وڕۆ هه‌ڵسووڕاوی مه‌یداتی ژنانن و هه‌ر كام له‌ جێگای خۆیاندا بۆ بزووتنه‌وه‌ی ژنان وه‌كوو كۆڵه‌كه‌یه‌ كه‌ پێشتر هه‌ڵسووڕاوی حیزب و ڕێكخراوه‌ سیاسیه‌كانی تر بوون. زۆربه‌ی ئه‌م حیزبانه‌ له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتیی پیاومه‌زنیدا، ژیانیان له‌ چالاكی نواندن له‌ كارووباری جه‌ماوه‌ری و ڕێكخراوه‌یی بێزار كردووه و به‌شێكی زۆر له‌م ژنه‌ هه‌ڵسووڕاوانه‌ ئه‌وڕۆ پێیان باشه‌ به‌ ته‌نیا و وه‌كوو تاكه‌كه‌سس هه‌ڵسووڕاو بن.

هه‌ڵبه‌ت ئه‌م بۆچوونه‌ تایبه‌ت به‌ بزووتنه‌وه‌ی ژنان له‌ كوردستانی عێراق نییه‌ و له‌ مێژه‌ بۆچوونێك كه‌ له‌ بنه‌ڕه‌ته‌وه‌ پێی وایه‌ سیاسه‌ت كردن له‌ دنیادا ڕه‌نگ و بۆی پیاومه‌زنی هه‌یه‌ و به‌و بۆنه‌وه‌ ژنان ده‌بێ له‌ سیاسه‌ت كردن دووری بكه‌ن، له‌ ئارادایه‌. له‌وانه‌یه‌ حه‌ق به‌ ژنان بێت و حاكمیه‌تی سه‌رمایه‌داری بونیادێكی پیاومه‌زنی له‌ هه‌موو عاله‌م دا داڕشتبێ. به‌ڵام ژنانی تێكۆشه‌ری ناو بزووتنه‌وه‌ی ژنان به‌ باشی ئه‌وه‌ ده‌زانن كه‌ به‌بێ خه‌باتی خۆیان كه‌م بكه‌نه‌وه‌. ژنانی كوردسستانیش له‌م ڕووه‌وه‌ ده‌زانن كه‌ ئه‌وان وه‌ك نیوه‌ی كۆمه‌ڵگای كوردستان له‌ سیاسه‌ت دا به‌شدارییان كردووه‌ و له‌ خه‌بات بۆ وه‌ده‌ست هێنانی ئازادی و مافی چاره‌ی خۆنوسین تێكۆشاون، شه‌هیدیان داوه‌و به‌ سه‌دان ژن له‌ سیا چاڵه‌كانی رژیمی به‌عسدا ئه‌شكه‌نجه‌ كراون به‌ڵام له‌ بواری سیاسییه‌وه‌ رۆڵی تایبه‌ت به‌ خۆیانیان نه‌بووه‌.

هه‌ر ئێستا ئه‌م جۆره‌ بیر كردنه‌وه‌یه‌ له‌ باری داخوازییه‌كانیه‌وه‌، بزووتنه‌وه‌ی ژنان هان ئه‌دات كه‌ ته‌نیا له‌ چوارچێوه‌ی به‌رته‌سكی داخوازییه‌ چكۆله‌كانی ژنان تێبكوشن و كاریان له‌و جۆره‌ سه‌نته‌رانه‌ بووه‌ به‌وه‌ كه‌ به‌ر به‌ لێدان و كوشت و بڕی كچان و ژنان بگرن. یان له‌ باری رێكخراوه‌شه‌وه‌، ته‌نیا به‌ پێكهێنانی سه‌نته‌ر و ئه‌نجومه‌ن و رێكخراوه‌ی چكۆله‌ بۆ ژنان قه‌ناعه‌ت بكه‌ن.

دیاره‌ ناوه‌ڕۆكی ئه‌م كارانه‌ ئه‌ركی ژنانی تێكوشه‌ره‌ و له‌ جێگای خۆشیدا كه‌ڵكی هه‌یه‌ به‌ڵام گرینگ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئه‌و شێوه‌ بیركردنه‌وه‌یه‌ و ئه‌م شێوه‌ له‌ رێكخراوانه‌، ژنان له‌ سیاسه‌ت دوور ئه‌كاته‌وه‌ و ده‌بێته‌ هۆی ئه‌وه‌ كه‌ كۆمه‌ڵێكی به‌رین له‌ ژنانی ئازا و لێهاتوو كه‌ له‌ كۆمه‌ڵگادا چالاكن و هه‌ركام له‌ شوێنی خۆیه‌وه‌ خه‌ریكی سه‌نته‌ر و ئه‌نجومه‌نی خۆیه‌تی و دنیای سیاسه‌تیان بۆ پیاوان به‌ جێ هێشتووه‌. خۆیان له‌ ئیش و كاری سیاسی و هێنانه‌ مه‌یدانی جه‌ماوه‌ری ژنان مه‌حرووم كردووه‌، كاریگه‌رییان نه‌مێنێ. ژنان ئه‌گه‌ر بیر له‌وه‌ بكه‌نه‌وه‌ كه‌ به‌ ژماره‌ له‌وانه‌یه‌ له‌ پیاوان زیاتر بن! ئه‌گه‌ر بیر له‌وه‌ بكه‌نه‌وه‌ كه‌ ئه‌م نیوه‌ی كۆمه‌ڵگایه‌ نابێ ژێر ده‌سته‌ و ژێر چه‌پۆكی پیاوان بێ! ئه‌گه‌ر بیر له‌و بكه‌نه‌وه كه‌ ئه‌ركی ئه‌وان ته‌نیا جل و شۆردن و خوراك  درووست كردن و به‌خێو كردنی منداڵ نییه‌!

ئه‌گه‌ر بیر له‌وه‌ بكه‌نه‌وه‌ ژماره‌ی ئه‌وان له‌ هیچ ئه‌ركێكی ئابووری و كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسی دا نابێ له‌ نیوه‌ كه‌متر بێت!

ئه‌گه‌ر بیر له‌وه‌ بكه‌نه‌وه‌ كه‌ ته‌نیا به‌ هێزی خۆیان و سه‌رجه‌م ئه‌و پیاوه‌ ئازادی خوازانه‌ كه‌ پیاوسالارنین، ده‌توانن به‌ مافی خۆیان كه‌ یه‌ك