رووداوەکانی ئێران و هه‌ڵوێستیده‌وڵه‌ته‌ رۆژئاواییه‌كان

ئۆباما سه‌رۆك كۆماری ئه‌مریكا رۆژی سێشه‌ممه‌ ٢٣ی ژوئه‌ن به‌رابه‌ر له‌گه‌ڵ ٢ی پووشپه‌ڕ، له‌ڕێگای به‌یانێكه‌وه‌ رایگه‌یاند كه‌ نایهه‌وێت ده‌ست له‌ كاروباری ئێران وه‌ربدات  و خۆپیشاندان و كێشمه‌كێشه‌كانی ئێستای ناو ئێرانی به‌ مه‌سه‌له‌یه‌كی ناوخۆیی وه‌سف كرد. ئه‌و له‌ دووتوێی ئه‌م هه‌ڵوێسته‌ی سه‌ره‌وه‌ و له‌ ژێر گوشاری‌ به‌رپرسانی حیزبی كۆماریخواز و باقی موحافزه‌كاره‌كان، له‌مافی خه‌ڵك بۆ ناڕه‌زایه‌تی هێمنانه‌ دیفاعی كرد و سه‌ركوت و كوشتاری خۆپیشانده‌رانی مه‌حكووم كرد. ناوبراو هه‌روه‌ها جه‌ختیشی كرده‌وه‌ كه‌ سیاسه‌تی وتووێژی راسته‌وخۆ له‌گه‌ڵ ئێران هیچ گۆڕانێكی به‌سه‌ردا نه‌هاتووه‌.

گۆردۆن براون سه‌رۆك وه‌زیری ئينگلیس،‌ رۆژی جومعه‌ ٢٩ی جۆزه‌ردان و دوا به ‌‌دوای قسه‌كانی خامه‌نه‌یی له‌ نۆیژی هه‌ینی دا‌ وتی:‌ ئێران ده‌بێ به ‌جیهانی پیشان بدات كه‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان سالم بووه‌ یان نا.

براون، رۆژی سێشه‌ممه‌ ٢٣ی ژۆئه‌ن هه‌واڵی ده‌ركرانی دوو دیپلۆماتی وڵاته‌كه‌ی له‌ ئێران بڵاو كرده‌وه‌. ناوبراو كه‌ له‌ به‌رامبه‌ر نوێنه‌رانی مه‌جلیسی ئه‌و وڵاته‌دا قسه‌ی ده‌كرد، وتیشی كه‌ ده‌وڵه‌تی بریتانیا له‌كرده‌وه‌یه‌كی هاوشێوه دا، باڵوێزخانه‌ی ئێران له‌ له‌نده‌نی، له‌ ده‌ركرانی دوو دیپلۆماتی ئێرانیی له‌و وڵاته‌ ئاگادار كردۆته‌وه‌. ئه‌ویش له‌ بشێك له‌ وته‌كانی دا هه‌ر جۆره‌ ده‌ستیۆه‌ردانێكی له‌ كاروباری ئێران ره‌د كرده‌وه‌.

ساركوزی، سه‌رۆك كۆماری فه‌رانسه‌ش‌ رۆژی‌ ١٦ی ژوئه‌ن، وێڕای ئاماژه‌ به‌ به‌ربڵاو بوونی ته‌زویر و ته‌قه‌لوب له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان، كاردانه‌وه‌ی هێزه‌ ئێنتزامیه‌كانی له‌ دژی خۆپیشانده‌ران له‌ ئێرانی به‌ كاره‌سات وه‌سف كرد.

خانمی "ئانگلا مێركێل" سه‌دری ئه‌عزه‌می ئاڵمانیش له‌ به‌یانیه‌یه‌كدا خوازیاری ژوماردنه‌وه‌ی سه‌رله‌نوێی ده‌نگه‌كانی هه‌ڵبژاردنی سه‌ركۆماری له‌ ئێران بوو. وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی ده‌وڵه‌ته‌كه‌شی واتا "فڕانك واڵتێر شتاین ماێیر" رۆژی یه‌كشه‌ممه‌ ١٤ی ژۆئه‌ن به‌رامبه‌ر له‌‌گه‌ڵ (٢٤ی جۆزه‌ردان) له‌ وتووێژ له‌گه‌ڵ كه‌ناڵی "یه‌ك"ی ته‌له‌ویزیۆنی ئاڵمان وتی: ئه‌و شته‌یكه‌ له‌م رۆژانه‌دا له‌ ئێران رووده‌دات، به‌ تایبه‌ت هه‌ڵس و كه‌وتی هێزه‌ ده‌وڵه‌تییه‌كان له‌گه‌ڵ خه‌ڵك، بۆ هه‌واڵنێر و رۆژنامه ‌نووسه‌ ناوخۆیی و ده‌ره‌كیه‌كان، ته‌حه‌مول ناكرێ.

ده‌وڵه‌ته‌ رۆژئاواییه‌كان به‌ پێی مه‌سڵه‌حه‌ت به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی خۆیان له‌ به‌رامبه‌ر كرده‌وه‌ی‌ جه‌نایه‌تكارانه‌ی رژیمی كۆماری ئیسلامی دژ به‌ خه‌ڵكی ئێران هه‌ڵوێستیان ده‌ربڕی. ده‌وڵه‌تی ئه‌مریكا ده‌یهه‌وێت هه‌رچۆنێك بێت، بیانوو نه‌داته‌ ده‌ست حكومه‌تی ئێران  بۆ به‌شدارنیه‌كردن له‌ وتووێژه‌كانی داهاتوو. ده‌وڵه‌تی ئۆباما ده‌یهه‌وێت به‌ كرده‌وه‌ ئه‌وه‌ به‌ رووسیه‌ و چین نیشان بدات كه‌ كۆماری ئیسلامی خوازیاری ئه‌وه‌ نییه‌ كه‌ مه‌سه‌له ئه‌تۆمییه‌كه‌ی له‌ رێگای دانوستانه‌وه‌‌ چاره‌سه‌ر بكرێت. ئه‌و  ده‌یهه‌وێت له‌م رێگایه‌وه‌ وڵاته‌كانی چین و روسیه‌‌ به‌و‌ قه‌ناعه‌ته‌ بگه‌یه‌نێ‌ كه‌ ته‌حریم و گوشارێكی زیاتر به‌سه‌ر حكومه‌تی ئێراندا بسه‌پێنن .

ده‌وڵه‌تی بریتانیا به‌وپه‌ڕی‌ پارێزه‌وه‌ له‌ ئاست مه‌له‌سه‌ی هه‌ڵبژاردن و خۆپیشاندانه‌كان هه‌ڵوێستی گرت. سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش ئه‌و وڵاته‌ زیاتر له‌ وڵاته‌كانی دیكه‌ كه‌و‌ته‌به‌ر هێرشی به‌رپرسانی ئێران. وه‌زاره‌تی ده‌ره‌وه‌ دو دیپڵۆماتی ئه‌م وڵاته‌ی به‌ بیانووی ده‌ست تێوه‌ردان له‌ كاروباری ئێران ده‌ركرد. له‌ راستیدا به‌رپرسانی كۆماری ئیسلامی ده‌یانهه‌وێت وا بنوێنن كه‌ خۆپیشاندانه‌كان ریشه‌ی له‌ ئاڵۆزیه‌ ناوخۆییه‌كانی ئێران دا نییه‌ و به‌ پێی ره‌واڵ ده‌ستی ئینگلیسیه‌كانی تێدایه‌.

حكومه‌تی فه‌ڕانسه‌، دوابه‌دوای شكستی سیاسیی – نیزامی ئه‌مریكا له‌ رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست، كه‌وتۆته‌ بیری به‌ هێزكردنی خۆی له‌ناوچه‌كه‌. ساركۆزی له‌م دواییانه‌دا یه‌كه‌مین بنكه‌ی نیزامی فه‌ڕانسه‌ی‌ له‌ ئه‌بوزه‌بی پێته‌ختی ئیماراتی یه‌كگرتووی عه‌ره‌بی كرده‌وه‌. هه‌ڵوێستی‌ راشكاوانه‌ی ئه‌م وڵاته‌ له‌به‌رامبه‌ر ئێران، به‌شێكه‌ له‌ ستڕاتێژی فه‌ڕانسه‌ له‌پێناو به‌ هێزتر كردنی جێگه‌ و پێگه‌ی خۆی له‌ ناو وڵاتانی‌ عه‌ه‌بی.

هۆكاره‌كانی هه‌ڵویستگرتنی ئاڵمان له‌ به‌رامبه‌ر رووداوه‌كانی ئه‌م دواییانه‌ی ئێران پێویستی به‌ڵێكدانه‌وه‌ی وردتر هه‌یه‌. ئه‌م وڵاته‌ مناسباتی ئابووریی به‌ربڵاوی له‌گه‌ڵ ئێران هه‌یه‌. به‌ گوێره‌ی راپۆرتێكی رادیۆ ئاڵمان كه‌ له‌ رۆژی ٦ی مه‌ی ئه‌مساڵ بڵاو بۆوه‌، ساڵی رابردوو ئاستی ئاڵ و گۆڕی بازه‌رگانی له‌ نێوان ئاڵمان و ئێران ٤ ملێارد یۆرۆ بووه‌.

به‌گشتی له‌ هه‌ڵوێستگرتنه‌كانی ئه‌و وڵاتانه‌ی ئاماژه‌یان پێكرا، خاڵێكی هاوبه‌ش هه‌یه، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ كه‌‌ ئه‌م وڵاتانه‌ له‌ هاتنه‌سه‌ركاری ده‌وڵه‌تێك پشتیوانی ده‌كه‌ن كه‌ ئاسانتر بتوانن له‌گه‌ڵیدا دانوستان وگوفتوگۆ بكه‌ن، به‌ڵام له‌ حاڵی حازردا، له‌ مه‌سه‌له‌ی ناسه‌قامگیربوونی كۆماری ئیسلامی زۆر نیگه‌رانن.

٭٭٭

پێشره‌و ژماره‌ ٢٦٧