ساڵرۆژی مه‌رگی خومه‌ینی  و دوو ئامانجی کۆنەپەرەستانە

خومه‌ینی رۆژی ١٣ی جۆزه‌ردان مرد، به‌ڵام رۆژی ١٤ی جۆزه‌ردان به‌ره‌سمی وه‌ك رۆژی مردنی تۆمار كرا. كاربه‌ده‌ستانی نیزام له‌ ترسی ئاخێزی جه‌ماوه‌ری، رۆژێك دره‌نگتر مردنه‌كه‌یان راگه‌یاند، بۆ ئه‌وه‌ی هێزه‌ ئه‌منیه‌تیه‌كان له‌ شوێنه‌ ئاسته‌مه‌كان سه‌قامگیر بكه‌ن. هه‌ر به‌م هۆكاره‌یه‌ كه‌ كۆماری ئیسلامی له‌ رۆژی ١٤ی جۆزه‌ردان رێ و ره‌سمه‌كانی بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ به‌ڕێوه‌ برد. ئه‌م رێ و ره‌سمانه‌ سه‌رچاوه‌ی له‌ نه‌ریتی عه‌زاداری و له‌خۆدان بۆ رێبه‌رانی مه‌زهه‌بی له‌ده‌ست چوویان له‌ ئایینی شیعه‌وه‌یه‌. به‌ڵام لایه‌ن و شێوازه‌كانی مه‌ڕاسیمه‌كان به‌ پێی بارودۆخی سیاسی رژیم دیاری ده‌كرێن. ئه‌مساڵ ئه‌م مه‌راسیمه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی به‌رچاو و به‌رین به‌ڕێوه‌ چوو. ده‌وڵه‌ت هه‌زینه‌ی هات و چۆ، خۆراك و شوێنی حه‌وانه‌وه‌ی ٢ملیۆن كه‌سی ته‌رخان كردبوو هه‌تا له‌ سه‌رجه‌م ناوچه‌كانی ئێرانه‌وه‌ بێن و له‌ سه‌ر گۆڕی خومه‌ینی له‌ سه‌ر و سه‌كوتی خۆیان بده‌ن. ئه‌م شانۆ تڕاژیدیه‌ لایه‌نی نێوخۆیی هه‌یه‌. له‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵات، مردوو په‌ره‌ستی و له‌خۆدان ته‌نیا جێگای سه‌رسوڕمان و گاڵته‌جاڕیه‌. له‌ نێوخۆدا ٢مه‌سه‌له‌ی سیاسی هه‌یه‌ كه‌ خامنه‌یی له‌ قسه‌كانی دا له‌سه‌ر گۆڕی خومه‌ینی ئاماژه‌ی پێكردن. یه‌كه‌میان مه‌سه‌له‌ی هه‌ڵبژاردن و دووهه‌میشیان پێناسه‌ كردنی خومه‌ینی به‌ ناسیۆنالیزمی شوینیستی ئێرانی. له ‌نێوان ئه‌م ٢بابه‌ته‌، مه‌سه‌له‌ی هه‌ڵبژاردن كارێكی زه‌رووری و به‌په‌له‌یه‌، به‌ڵام دووهه‌میان بۆته‌ ئه‌ركێكی سیاسی كرینگ بۆ رژیم.

رژیم له‌نێو جه‌رگه‌ی هه‌ڵبژاردنی ده‌وره‌ی ده‌یه‌می سه‌رۆك كۆماری، به‌ په‌نابردن بۆ فێڵ و ته‌ڵه‌كه‌ی جۆراوجۆر سه‌دان كه‌سی كۆكرده‌وه‌ هه‌تا شانۆی پشتیوانی له‌ نیزامی كۆماری ئیسلامی نمایش بدات. ئه‌م كاره‌ به‌م هۆیه‌وه‌‌ به‌ڕێوه‌ چوو كه‌ جه‌ماوه‌ری ملیۆنی خه‌ڵك نه‌ ته‌نیا پشتیان له‌م رژیمه‌ هار و دڕنده‌یه‌ هه‌ڵكردوه‌، به‌ڵكوو رۆژانه‌ له‌ رێگای خه‌بات و تێكۆشانیان بێزاری خۆیان له‌ رژیم ده‌رده‌بڕن. له‌ هه‌ڵ و مه‌رجێكدا كه‌ رژیم خۆی بۆ وت و وێژ له‌گه‌ڵ ئامریكا حازر كردووه‌، دژایه‌تیه‌كانی خه‌ڵكیش زیاتر هه‌ڕه‌شه‌ له‌ رژیم ده‌كه‌ن.

به‌ڵام سه‌باره‌ت به‌ ناسیۆنالیزم،ئه‌م ناسیۆنالیزمه‌ هه‌میشه له‌گه‌ڵ‌ مه‌زهه‌بی شیعه‌ ئاوێته‌ بووه‌. به‌ڵام له‌ سه‌رده‌می شۆڕش چونكه‌ حكومه‌تی پاشایه‌تی كه‌ به‌ پاڵپشتی جۆرێك خوێندنه‌وه‌ له‌ چه‌مكی ناسیۆنالیزم حكومه‌تی ده‌كرد، بوو به‌ ئامانجی خه‌باتی ده‌یان ملیۆن كرێكار و جه‌ماوه‌ری ئێران، ئوپوزیسیۆنی كۆنه‌په‌ره‌ست به‌ رێبه‌رایه‌تی خومه‌ینی له‌ بنه‌ڕه‌تدا به‌ پاڵپشتی ئیسلام به‌شێك له‌ خه‌ڵكی به‌رانبه‌ر به‌ خۆی تووشی خۆشباوه‌ڕی كرد. كوشتاری ده‌یان هه‌زار كه‌س و ئه‌شكه‌نجه‌ و ئازاری سه‌دان كه‌س له‌ كۆمۆنیسته‌كان، خه‌باتگێڕان و نه‌یارانی دژ به‌ رژیمیش هه‌ر به‌ پشتیوانی شه‌رع به‌ڕێوه‌ چوون. نه‌ده‌كرا به‌ پشتیوانی ناسیۆنالیزمی داڕماوی ئێرانی ئه‌م گشته‌‌ جینایه‌ته‌ به‌ڕێوه‌ چووبا، ناسیۆنالیزمی ئێرانی له‌ سه‌رده‌می شه‌ڕی ٨ساڵه‌ی ئێران و عێراق و له‌ هه‌ل و مه‌رجێكدا هێزی كۆكرده‌وه‌ كه‌ دروشمی "گرتنی قودس له‌ رێگای كه‌ربه‌لاوه‌" به‌ راده‌ی پێویست توانایی هه‌ڵخڕاندنی خه‌ڵكی نه‌مابوو. كه‌وابوو به‌رگری له‌ خاك و سنووره‌كانی نیشتمانی پیرۆز، به‌ دروشمه‌كانه‌وه‌ زیادی كرد. به‌م حاڵه‌شه‌وه‌ له‌ سه‌رده‌می شه‌ڕدا بۆچوونی مه‌زهه‌بی رۆڵی سه‌ره‌كی هه‌بوو و شكستی سه‌رشۆڕانه‌ی ئه‌ویش هه‌ر كه‌وته‌ ئه‌ستۆی بۆچوونی ئیسلامیه‌وه‌.

پاش كۆتایی شه‌ڕ رژیم هه‌وڵی دا به‌ ده‌ست راگه‌یشتن به‌ وزه‌ی ئه‌تۆمی هه‌تا سنووری گه‌یشتن به‌ توانایی دروستكردنی بۆمبی ئه‌تۆمی، بناخه‌یه‌كی ماددی و حیكمه‌تێكی سیاسی بۆخۆی له‌ نێو بۆرژوازی ئێراندا پێكهێنا. لێره‌دا ئیتر ئیسلام قسه‌یه‌كی بۆ وتن نه‌مابوو‌ و ناسیۆنالیزمی ئێرانی هاته‌ مه‌یدانه‌وه‌ و سپاش نوێنه‌رایه‌تی ده‌كات. له‌وه‌ به‌دوا ناسیۆنالیزمی ئێرانی رۆڵی به‌رچاوی له‌ سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌دا گێڕا. كرێكارانی ئه‌فغانی به‌ پاڵپشتی هه‌ر ئه‌م بۆچوونه‌ ده‌رده‌كران و ده‌رده‌كرێن. هه‌ڵبه‌ته‌ ئیسلام كارایی سه‌ركوتی هه‌ر ماوه‌، بۆیه‌ ده‌بێ له‌ ده‌سه‌ڵاتدا بپارێزرێ. به‌ڵام زۆرێك له‌ ئاخوند و ئایه‌توڵا مشه‌خۆره‌كان كه‌ پاش هاتنه‌ سه‌ركاری خامنه‌یی له‌سه‌ر كار ده‌ركران و ته‌نانه‌ت سه‌ركوت كران، به‌ پشتیوانه‌ی وته‌كانی خومه‌ینی سه‌باره‌ت به‌ حكومه‌تی ئیسلامی هه‌روا داوای به‌شی خۆیان ده‌كه‌ن‌ و گیروگرفت بۆ حكومه‌ت ده‌خوڵقێنن.

خامنه‌یی له‌ قسه‌كانی ئه‌مساڵی خۆیدا وتی كه‌ خومه‌ینی هه‌میشه‌ دوو ئاڵای به‌ده‌سته‌وه‌ بوو. ئاڵای ئیسلام و ئاڵای ناسیۆنالیزمی ئێرانی. هه‌ردوو ئاڵاكه‌ی وه‌ك ‌یه‌ك به‌لاوه‌ گرینگ بوون. ئه‌م چه‌واشه‌كاریه‌ له‌ بیروڕای كۆنه‌په‌ره‌ستانه‌ی خومه‌ینی بۆ حه‌قانیه‌ت به‌خشینه‌ به‌ په‌ڕاوێز خستنی ئاخونده‌ ناڕازیه‌كان و پشتگرتنی زیاتری ده‌سه‌ڵاتی سپاو به‌سیج‌. رژیم به‌ كرده‌وه‌ تێگه‌یشتوه‌ كه‌ ئیسلام كارایی پێشووی نه‌ماوه‌ و به‌ كرده‌وه‌ سه‌لماوه‌ كه‌ ناسیۆنالیزم كارایی باشتری بۆ ئیداره‌ی وڵات هه‌یه‌. به‌ڵام دووجه‌مسه‌ریی ئیسلام و ناسیۆنالیزم، رژیم لاواز ده‌كات و یه‌كێك له‌م دوو بۆچوونه‌ ده‌بێ په‌یره‌وی له‌وی تریان  بكات. 

كۆماری ئیسلامی به‌م لێژنه‌ی ده‌سه‌ڵاتدارێتیه‌وه‌ له‌ ده‌ست دوولایه‌نی و جیاوازی ئیسلام و ناسیۆنالیزم بۆ ئیداره‌ی وڵات رزگاری نابێ. توندتر بوونه‌وه‌ی ململانێی نێوان ئه‌م لایه‌نه‌‌ كه‌ له‌ كاتی بانگه‌شه‌كانی هه‌ڵبژاردن و به‌ تایبه‌ت له‌ چاوپێكه‌وتنه‌كه‌ی مووسه‌وی و ئه‌حمه‌دی نه‌ژاد دا ریسوایی لێكه‌وته‌وه‌، زیاتر له‌ پێشوو رژیم لاواز ده‌كات.

٭٭٭

پێشره‌و ژماره‌ ٢٦٧